 |
|
Dünya piyasalarindaki hareketler nasil açiklanir?
|
2001’den itibaren dünya piyasalarinda dolasan paranin artmasi emtia ve hisse senetlerini oldukça yukari çekti.Borsalarda büyüyen dünya ekonomisinin üstünde bir fiyat artisi oldu.Bazi gelismekte olan ülkelerde suni pembe tablolar yasandi,bazilarinda ise gerçek pembe tablolar… Biz Türkiye’nin sagladigi faize cazip derken ABD’de, hisse senetleri dolar bazinda yüzde 30-40 artan çok sayida firma oldu. .Çin borsasi son iki yilda yüzde 200 artti.Dünya finansal sisteminin alisik olmadigi bu para fazlasi ciddi bir düzeltmenin altyapisini sagladi.Ancak düzeltmenin su ana dek olan kismiyla bile borsa fiyatlari hala yüksek.
Bence geçen hafta yasanan sarsinti aslinda arkadan gelebilecek daha büyük sarsintilarin habercisi, yani bir öncü sarsinti. Küresel piyasalarda baslayip bizim piyasalarda devam eden senlik, bir depremle bitebilir.
Dünya ekonomisi ve finans sistemi çok büyük bir dönüsüm geçiriyor. Bu dönüsüm Çin ve Hindistan gibi ülkelerin dünya ekonomisindeki önemini artirdi ve küresel ekonominin hizli büyümesini sagladi. Bu süreç yasanirken:
• Dünya ekonomisindeki hizli büyüme basta petrol olmak üzere dogal kaynaklar üzerindeki talep baskisini artirdi ve fiyatlarin tirmanmasina yol açti.
• Ucuz kitlesel emege dayanan Çin, muazzam bir tasarruf fazlasi üretirken ve döviz rezervi biriktirirken, Rusya ve Körfez ülkeleri gibi petrol ve temel madde üreticisi ülkeler de küresel tasarruf ve likidite havuzunu beslemeye basladi. Japonya da sifir faizli parayla bu havuzu besledi.
• Bu tasarruflar basta ABD olmak üzere büyük dis açik veren ülkelerin açiklarini finanse ederken her türlü mali enstrümana talep yaratti.
• Fidansal piyasalar da türev enstrümanlari yaratarak likidite bollugunu daha da artirdi.
• Küresel likidite bollugu, daha yüksek getiri elde etmek isteyen fonlarin giderek daha riskli yatirimlara yönelmesine yol açti.
• Bolluk kosullarinda olusan fiyatlar riskleri dogru yansitmadigi için riskli ülke ve firmalar da kolaylikla ucuza borçlanma olanagi buldu.
• Sirket evlilikleri ve satin alma furyasi da varlik (aktif) fiyatlarini tirmandirdi.
Türkiye de yararlandi
Türkiye'nin ve Türk bankalariyla firmalarinin da büyük ölçüde yararlandigi bu süreç 2006'da zirve noktasina vardi.
Küresel piyasadaki "junk bond" (yani riski yüksek tahvil) miktari üç yilda üçe katlanarak 2006'da 354 milyar dolarlik bir büyüklüge eristi. Türkiye gibi "Yükselen Pazar" ülkeleri uluslararasi tahvil piyasalarinda 319 milyar dolarlik borçlanma yapti.
Amerikali yatirimci kendi ülkesindeki hisse senedi fonlarina 22 milyar dolar yatirirken ABD disindaki ülkelerdeki hisse fonlarina 147 milyar dolar yatirdi. Türkiye gibi ülkelere 185 milyar dolarlik dogrudan yatirim sermayesi akti.Simdi gelinen noktada iste bu süreç sorgulaniyor ve bütün risk hesaplari yeniden yapiliyor. Bunun küresel fon akislarinin yönünü degistirerek büyük sarsintilara yol açmasi da olasi görünüyor.
Öte yandan halk agziyla söylemek gerekirse gelismis olan ülkeler gelismekte olan ülkelerin kendi paralariyla palazlandigini ve rakip olmaya basladigini da gördü.ABD devlet adamlari Çin’in yükselisinin kontrol altinda tutulmasi gerektigini biliyorlar ve yatirim hiziyla Asya canavarlarini kontrol disi büyütme riskleri var.Kisacasi Iran gibi jeopolitik olaylar gündemdeyken, dünya finans piyasasina bir çeki düzen verme sürecini yasiyoruz. Bence ABD’nin faiz artirma ihtimalide hala sürüyor.
Yasanan sarsintinin nedenleri konusunda çok sey söylendi. Çin borsasinda yasanan hizli düsüsün diger borsalardaki düsüsü tetiklemesi ve Federal Rezerv Bankasi'nin eski baskani Alan Greenspan'in ABD'nin resesyona girme olasiligini gündeme getiren sözleri en fazla tekrarlanan nedenler arasindaydi.Son asamada bu sarsintiyi tetikleyen neden bunlardan her hangi biri olmus olabilir ama sarsintinin bu kadar kisa sürede, bu kadar yaygin bir alanda, bu kadar büyük zarara yol açabilmesi, asil nedeni küresel finans sisteminin yeni yapisinda aramak gerektigini düsündürüyor.
Küresel finans sisteminin bugünkü yapisiyla sorunsuz isleyisi, dünya ekonomisiyle ve dünyanin genel gidisatiyla ilgili temel varsayimlarin tutmasina bagli. Bu temel varsayimlari geçersiz kilacak her hangi bir gelisme, örnegin ABD ekonomisinin resesyona girme olasiliginin artmasi, aslinda ince bir ip üzerinde yürümekte olduklarinin farkinda olan piyasa oyuncularini panige sürükleyebiliyor.
Iste büyük tehlike burada: Kendimi kurtarayim derken baskalarini da ipten düsürenlerin çok olacagi bir döneme giriyoruz gibi geliyor bana. Mert TOKER |
Tarih
: 05.03.2007 |
|
Tüm
Makaleler |
|
|
|
|
 |
|
|
